الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

25

تفسير مجمع البيان (فارسى)

چون به ياد فرزند افتاد ، ناراحت مىشود و از چَرا خوددارى مىكند . بنا بر اين گاهى صاحب اقبال و گاهى صاحب ادبار است . ( يعنى هى ذات اقبال و ذات ادبار ) مقصود : اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثى : خداوند عالم است كه در رحم هر باردارى چيست ؟ نر يا ماده ، سالم يا ناسالم . همچنين ميداند كه رنگ جنين و صفات آن چگونه است . وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ : و همچنين عالم است به وقتى كه از مدت حمل ، كاسته مىشود و عالم است به اينكه مدت حمل كه نه ماه است به مدت كمترى تقليل مىيابد . وَ ما تَزْدادُ : و نيز عالم است بمدتى كه از مدت مقرر حمل ، بيشتر مىشود . آنچه در بارهء معناى آيه گفتيم ، از بيشتر مفسران است . ضحاك گويد : « غيض » كم شدن مدت حمل و « زيادت » زياد شدن آن است . بدليل اينكه مدت حمل زنان مساوى نيست . برخى گفته‌اند : « ما تَغِيضُ » بچه‌اى است كه شش ماهه تولد مىشود و « ما تَزْدادُ » بچه‌اى است كه در حد اكثر مدت حمل ، تولد مىشود . از ابن عباس و ابن زيد نقل شده است كه : منظور از « ما تَغِيضُ » كم شدن و انقطاع خون حيض است در ايام باردارى و منظور از « ما تَزْدادُ » خون نفاس است كه پس از فراغت ، از زن خارج مىشود . وَ كُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ : هر چيزى - نظير رزق يا مدت حمل يا آنچه از رحم كم يا زياد مىشود - نزد خداوند به مقدار معينى است كه بر طبق حكمت الهى بوده ، كم يا زياد نميشود . عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ : خداوند ، داناست به آنچه از حواس انسان پوشيده است و آنچه مورد مشاهدهء انسان است و هيچ چيز از او پنهان نيست . برخى گويند : يعنى خداوند عالم است به آنچه موجود ( شهادة ) و آنچه معدوم است ( غيب ) . حسن گويد : يعنى داناى نهان و آشكار است . بهتر اين است كه آيه ، بر همهء اين معانى دلالت داشته و هر معلومى در علم خداوند داخل باشد . بدينوسيله ، خداوند خاطر نشان مىسازد كه : وى بهمهء معلومات ، آگاه است ، خواه در حال حاضر موجود باشند يا اينكه وجود آنها مربوط بگذشته يا آينده باشد .